Göbekli Tepe and the Neolithic sites around Urfa, which were identified by surveys, provide rich data for the transition of human beings from hunter-gatherer groups to settled and semi-settled agricultural societies. It is possible to trace most of the institutional foundations of today's societies to this transition period. Social theory, which was heavily influenced by the "Neolithic revolution" paradigm, ignored this transitional period. Sociological thought categorizes societies as hunter-gatherer and agricultural societies starting from the back and moves from the axiom that hunter-gatherer societies are egalitarian and agricultural societies are hierarchical. On the other hand, archaeological studies, while addressing the hierarchical "nature" of Neolithic societies, do not sufficiently benefit from the relatively rich theoretical background of sociology. As a result, it becomes important that the two disciplines work in cooperation. This study will emphasize that egalitarian hunter-gatherer groups lived in a relatively long transition period before class-based stratification originating from the economy, and that they went through a hierarchical social order based on social prestige rather than economic inequality during this transition period. For this, Weber's concept of status, which emphasizes different inequalities, rather than Marx's conceptualization of class division based on the ownership of the means of production, will be taken into consideration. Göbekli Tepe society was a classless society, but a hierarchical society based on status. It is possible to define societies that share Göbekli Tepe culture as "status society" in which individuals and groups have prestigious status on an ideological basis. In this scenario, some people had a more prestigious position than others because they monopolized the mythological narrative that made the world meaningful, causing social differentiation. Unlike the main claim of social conflict analysis, the article will argue that the symbolic world, which expresses the social hierarchy in Göbekli Tepe culture, has important functions that enable the Neolithic lifestyle, besides providing a meaningful explanation of the social world rather than causing an exploitation mechanism against a part of the Neolithic society.
Göbekli Tepe ve devamında yüzey araştırmalarıyla tespit edilen Urfa civarındaki Neolitik tepeler, insanoğlunun avcı-toplayıcı gruplardan yerleşik ve yarı yerleşik tarım toplumlarına geçiş süreci için oldukça zengin veri sağlamaktadır. Günümüz toplumların kurumsal temellerinin çoğunu bu geçiş sürecine kadar götürmek mümkündür. Büyük oranda “Neolitik Devrim” paradigmasından etkilenen sosyal teori bu geçiş sürecini göz ardı etmiştir. Sosyolojik düşünce, toplumları geriden başlayarak avcı-toplayıcı ve tarım toplumları şeklinde kategorize edip, avcı-toplayıcı toplumların eşitlikçi olduğu ve tarım toplumlarının hiyerarşik olduğu aksiyomundan hareket etmektedir. Diğer taraftan arkeolojik çalışmalar da, Neolitik toplumların hiyerarşik “doğasına” değinmekle birlikte sosyolojinin görece zengin teorik arka planından yeterince yararlanmamaktadır. Sonuç olarak iki disiplinin işbirliği içinde çalışması önemli hale gelmektedir. Bu çalışma eşitlikçi avcı-toplayıcı grupların, kaynağını ekonomiden alan sınıf temelli tabakalaşmasından önce nispeten uzun bir geçiş süreci içinde yaşadıklarını ve söz konusu geçiş sürecinde ekonomik eşitsizlikten ziyade sosyal prestij temelinde bir hiyerarşik toplum düzeninden geçtiklerini vurgulayacaktır. Bunun için Marx’ın üretim araçları sahipliğine dayanan sınıfsal bölünme kavramsallaştırmasından ziyade farklı eşitsizlikleri vurgulayan Weber’in statü kavramından hareket edilecektir. Göbekli Tepe toplumu sınıfsız bir toplumdu fakat statü temelinde hiyerarşik bir toplumdu. Göbekli Tepe kültürünü paylaşan toplumları ideolojik temelde prestijli statülere sahip birey ve grupların olduğu “statü toplumu” olarak tanımlamak mümkündür. Bu senaryoda bazı kişiler dünyayı anlamlı hale getiren mitolojik anlatıyı tekellerinde bulundurdukları için diğerlerinden daha prestijli konum elde ederek toplumsal farklılaşmaya neden olmaktaydı. Makale sosyal çatışma analizinin temel iddiasından farklı olarak Göbekli Tepe kültüründe sosyal hiyerarşiyi ifade eden sembolik dünyanın, Neolitik toplumun bir kısmı aleyhine bir sömürü mekanizmasına neden olmaktan ziyade toplumsal dünyanın anlamlı bir açıklamasını sunmasının yanında Neolitik yaşam tarzına imkân sağlayan önemli fonksiyonlara sahip olduğunu tartışacaktır.