Özet
Çin Halk Cumhuriyeti’nin dış politikası
kuruluşundan itibaren tarihsel-kültürel, jeopolitik ve ideolojik koşullamalara
bağlı olarak şekillenmekle birlikte Soğuk Savaş döneminin formatlarına uyumla
bazı değişimlere de uğramıştır. Radikal dış politika dönüşümü ise 1980’lerde
Deng Xioping liderliğinde benimsenen yeni ekonomik yaklaşımla eş zamanlı olarak
belirmeye başlamış ve bu politik tutum Çin’in dünyaya açılmasına imkân
sağlamıştır. Bu dönemden itibaren ÇHC ekonomik gelişme ve kalkınmaya
odaklanırken, aynı zamanda “barış içinde kalkınma” yaklaşımı çerçevesinde
komşular ve yakın çevre ile iyi ilişkiler kurmayı, bölgesel işbirliği ve
diyalog zeminleri oluşturmayı amaçlamıştır. ÇHC bu tür bir yaklaşımla
sağlanacak güvenlik ve istikrar ortamının ekonomik ve ticari ilişkilere
muhtemel katkısını önemsemektedir. Bu bağlamda periferisindeki bir devlet olan
Afganistan ile özel bir ilişkiler süreci deneyimlemektedir. Çin dış
politikasının Afganistan meselelerine ilgisi dönemsel değişimler geçirmekle
birlikte 1979 yılında başlayan Sovyet askerî müdahalesi bu ülkenin ÇHC dış
politikasındaki önemini artırmıştır. Günümüzde Afganistan’daki güvenliksiz ve
istikrarsız ortam ile bu durumun istenmeyen etkileri Pekin yönetiminin
gündeminde öne çıkmaktadır. ÇHC neoklasik realist paradigmalar bağlamında
Afganistan kaynaklı tehditleri önemsemekte ve bunları bölgesel ölçekte tesir
edebilecek yarı-liberal yaklaşımlar kullanarak bertaraf etmeye çalışmaktadır.
Bununla birlikte ÇHC ve Afganistan arasındaki ilişki biçimi salt komşuluk ilişkileri
ile sınırlandırılamayacak bir derinlik arz etmektedir. Zira, Afganistan’ın 2001
yılından beri batılı aktörlere ev sahipliği işlevi Çin’i Soğuk Savaş’ın
çevreleme olgusunun pekiştirdiği tehdit algılamalarına sürüklemektedir. Bu
çalışmada; ÇHC dış politikasının tarihsel dönüşümü ve Afganistan ile ilişkileri
incelenmiştir. Bu çerçevede dünyada son kırk yıldır çok boyutlu bir kriz alanı
olan Afganistan’ın Çin açısından arz ettiği önem değerlendirilmiştir.