İsmail Gaspıralı, bir düşünce ikliminin insanıdır. Yaşadığı dönem itibariyle düşüncelerini anlatılar üzerinden sentezleyerek yansıtan yazar; aynı zamanda da bir yazar nüvesi ile çağının toplumdaki cehalet ve bilgisizlik sorunsalını metinler aracılığıyla okuyucusuna açmıştır. Bu yüzden İsmail Gaspıralı, roman karakterlerini oluştururken değişim ve gelişim çizgisi temelli ele alır.Fikir ve karakter sentezleyici anlatılar olması nedeniyle, kişiler, özellikle başkişinin, gelişim ve değişim evresi anlatılara ana rengini verir. Bu yönüyle anlatılarında eyleyenler dizgesini kişi bazında temsil eden karakterler büyük önem arz eder. Öylesine seçilmiş ve işlenmiş karakterlerden ziyade, başkişi merkezli bir olgunluk dönemi yaşayan karakterler, anlatıların temel hareket ve motivasyon noktasını oluşturur. Molla Abbas merkezli bir okuma İsmail Gaspıralı anlatılarının da kapılarını açması bakımından son derece önemlidir. Yazar ve eser bağlamında karakter teşkilinin oluşumunun hedeflendiği bu çalışmada, İsmail Gaspıralı’nın Frengistan Mektupları, Darürrahat Müslümanları, Sudan Mektupları, Kadınlar Ülkesi ve Molla Abbas Fransevî’ye Tesadüf: Gül Baba Ziyareti isimli anlatılarındaki kişiler dünyası karakter yapılarına göre incelenmiştir.
İsmail Gaspırali belongs to an intellectual circle shaped by dynamic ideas in
line with the soul of the period. By reflecting his ideas through the influence of the
period he lived in, the author also presents the ignorance and lack of knowledge
among the people as a narrator. Therefore, he employs a dynamic presentation of
the characters in his narratives.
As his narratives are based upon idea and character development (the
protagonist in particular), the main line of narration is presented stylistically
through developmental caharacteristics of both the persons and themes. In this regard, the main focus of his narratives is the character development, which
underlines his stylistic approach. Instead of the randomly employed characters,
other characters evolving around the protagonist form the main starting point of
motivation. A comprehension made through the protagonist, naely Molla Abbas, is
of great importance for the deep understanding of the texts.
In this study, which aims to analyse the formation of characters and the
author, the characters in Frengistan Mektupları, Darürrahat Müslümanları, Sudan
Mektupları, Kadınlar Ülkesi and Molla Abbas Fransevî’ye Tesadüf: Gül Baba
Ziyareti by İsmail Gaspıralı will be examined together with the values presented in
the fictive style.