ÖZ Çalışmada, Kazak Türkçesindeki isim cümleleri (isim yüklemli cümleler) M. Avezov’un “Abay Yolu” romanı ışığında incelenmiştir. Fiil yüklemli cümlelerden farklılıkları ortaya konularak isim cümlelerinin iletişimsel kullanımına açıklık getirilmeye çalışılmıştır. Yapılan çalışmada elde edilen veriler tablo halinde gösterilmiştir. Kazak Dil Biliminin ortaya çıkması ve tarihi gelişiminde çok sayıda sözdizimi uzmanları ve bazı genç araştırmacılar basit ve birleşik cümlelerin çeşitlerini, birbirlerinden farklılıklarını, iç açıdan anlam, dış açıdan kuruluş özelliklerini geniş bir biçimde araştırmışlardır. Bunlara rağmen günümüzde cümle çeşitlerinin dilimizde mevcut olan, fakat ilmi açıdan daha araştırılmamış türleri, araştırma alanı içine dahil edilmeye başlamıştır. Bunun yanı sıra cümlenin kuruluş özellikleri, sözcük türlerinin ona doğrudan etkisi, onun cümle anlamına tesiri de ele alınan meseleler içindedir. Günümüzdeki Dil biliminin gelişme durumunda dil düzeyleri arasındaki ilişkileri açığa kavuşturmak, Kazak Dilinin gramer yapısındaki önemli yönlerden biri olarak sayılmaktadır. Türk Dil biliminde ilk olarak A. P. Potseluevskiy, Kazak Dil biliminde ise M.Balakayev tarafından Kazak dilindeki isim cümleler incelenerek, onların fiil cümlelerinden farklılıkları gösterilmiştir. Çalışmada özellikle Muhtar Avezov’un “Abay Yolu” romanının birinci (1942) ve ikinci (1961) baskısında geçen cümlelerin karşılaştırmalarına yer verilmiştir. Birinci baskıda ortaya çıkan fiil cümlelerinin ikinci baskıda isim cümleleriyle değiştirilme nedenini yazar, iletişimsel ve pragmatik işlevi yerine getirirken düşünceyi sadece özlü ve doğru olarak ifade etmenin yanı sıra metnin anlamını güçlendirmek için yapılmıştır diye belirtir. Ayrıca makalede, Kazak edebiyatının klasik yazarı M.O. Avezov’un “Abay Yolu” romanındaki isim cümleleri, onların türleri, kullanılış özellikleri üzerinde durulmuştur. Özellikle çeşitli isim cümlelerinin yazar tarafından kullanılış şekilleri ve onların kuruluş özellikleri incelenmiştir.
Nominal sentences are examined in the Kazakh language on the material of epic novel of
М.Auezov "The way of Abai". Their differences from the verbal sentences are educed and
communicative setting of nominal sentences is determined. The findings of the study are
shown in tables.
The experts and young researchers specialised in the syntax of emergence of Kazakh
Linguistics and its development through time have researched the simple, compound and
complex types of sentences, their differences, inner meanings and outer structures on a
large scale.
Despite all these efforts, the sentence types present in our language, yet not
researched scientifically, have been included within the scope of Linguistic research. In
addition, the characteristics of sentence structure, the direct influence of word types upon
this, and their effect on the meaning of the sentence are some of the issues dealt with. In
the present situation of the development in Kazakh Linguistics, clarification of the relations
between different levels of language will be an important dimension of the the structure in
Kazakh language syntax.
Nominal sentences were first distinguished and their differences from the verbal ones were
first shown in turkic linguistics by A.P.Potseluevskiy and in Kazakh linguistics by
M.Balakaeviy. The special attention was paid to the comparison of the sentences used in
the first (1942) and second (1961) editions of novel of М.Auezov "The way of Abai". The
replacement of verbal sentences meeting in the first edition on the nominal ones in the
second, is conditioned, according to the opinion of author, by ability of last not only
capaciously and exactly to express an idea but also to strengthen an expressiveness of the
text, performing the communicative-pragmatic duty.
In this article much attention is given to the nominal sentences, their kinds, features of the
usage in the novel of classic of Kazakh literature, writer М.Auezov "The way of Abai".