Ottoman Tax Registers (Cadastral Record Books) are one of the greatest
heritages of Ottoman Empire, which has been left to those states that once belonged
to the Ottoman Empire and later became independent states. Tax Registers
(Cadastral Record Books) consist of information about Sanjaks, towns, cities,
villages, hamlets, neighborhoods, farms, as well as religious, social and cultural structures. The beginning part of Tax Registers (Cadastral Record Books) is
concerned about regional codes.
This article has identified and clarified the provisions of “Erzincan Sancağı
Kanunnâmesi” (Codes of Erzincan Sanjak) in 1516 during Yavuz Sultan Selim Era.
These codes are composed of two parts. The first part clarifies how to benefit from
the codes of the Ottomans, the second part explains the use of the codes of King
Hasan. The first part of the article specifies the provisions of the Sanjak`s law that
was applied in Erzincan Sanjak, the tax items collected from the public, the amount
of taxes and dates of tax collection. The second part is concerned about the
municipality and includes the provisions of public market trading rules, taxes and
customs.
Furthermore, in this study attention is also paid to the contemporary Turkish
meanings of some Arabic and Persian words used in Erzincan Sanjak in Ottoman
period, such as “âsiyâb” (mill), “âşar” (tithe), “bâc” (tax), “ağnam” (sheep), “resim”
(tax), “harir” (silk), “asel” (honey), “batman” (weight unit, 10 kg), “maktu” (fixed),
and also has identified the measurement and weighting units in Ottoman period.
Osmanlı Devleti’nin coğrafyasında bulunan ve sonradan ayrılmış olan ülkelere bıraktığı en büyük miraslardan biri tahrir defterleridir. Tahrir defterlerinde sancaklar, nahiyeler, şehirler, köyler, mezralar, mahalleler, çiftliklerin yanı sıra dini, sosyal, kültürel yapılar hakkında da bilgiler yer almaktadır. Bu tahrir defterlerinin ön kısmında bölgeye ait kanunnameler yer almaktadır. Makalemizde, Yavuz Sultan Selim Devri’ne ait 1516 “Erzincan Sancağı Kanunnâmesi”nin içerdiği hükümler tespit edilerek açıklığa kavuşturulmuştur. Bu kanunname iki kısımdan teşkil olunmuştur. Kanunnâmenin birinci kısmı Kanun-ı Osmanî’den, ikinci kısmı Hasan Padişah Kanunu’ndan faydalanılarak tanzim edilmiştir. Birinci kısımda Erzincan Sancağı’nda uygulanan sancak kanununun hükümleri, reayadan alınan vergi kalemler, onların miktarları ve tahsil edilme zamanları belirtilmiştir. İkinci kısım ise belediye ile ilgili olup halkın pazar alım satım kurallarına uyması için gereken hükümleri, bâc, tamga ve gümrük vergilerini içermektedir. Bu incelemede, ayrıca Osmanlı zamanında Erzincan sancağı’nda kullanılan “âsiyâb”, “âşar”, “bac”, “ağnam”, “resim”, “harir”, “asel”, “batman`, “maktu” gibi Arapça ve Farsça kelimelerin günümüz Türkçesindeki anlamlarına dikkat edilmiş ve bölgedeki ölçü ve tartı birimlerini tespit edilmiştir.